چگونه برای امتحاناتِ حافظه‌محور مطالعه می‌کنم

دو دسته مطلب، دو مرحله خوانش

مطالبی که در امتحان از آن‌ها سؤال طرح می‌شود را می‌توان به دو گروه تقسیم کرد؛

  • یکی مطالبی که با یک بار خواندن روزنامه‌وار آن‌ها قادر به پاسخ‌گویی آن‌ها خواهید بود.
  • یکی هم مطالبی که به صورت جزئی از آن‌ها سؤال می‌آید فلذا نیاز به حفظ دقیق با یکی دو بار مرور دارند.

به نظر می‌رسد این فرآیند ساده، این دو دسته مطلب را با بهره‌وری بیشتری حاصل می‌کند:

  1. یک دور کتاب به صورت روزنامه‌وار خوانده شود (بدین ترتیب مطالب دستهٔ اول حاصل می‌شوند) + در حین خوانش، مطالبی که از سنخ دستهٔ دوم‌اند شناسایی و در چند برگه کاغذ به صورت نموداری و خلاصه، یادداشت شوند (همچنین در حین مطالبی که یادداشت می‌شوند، باید دسته‌بندی و راه‌هایی برای حفظ راحت‌تر آن‌ها طراحی شود مثل رمزگذاری‌ها). این کار، بستر را برای تحصیل راحت مطالب سنخ دوم کاملاً فراهم می‌کند.
  2. با چند بار مرور و همچنین استفاده از ترفند‌های حفظ، مطالب سنخ دوم کاملاً از بر شود. (از ترفند موشن‌گرافیک در این مرحله مدد بجویید).

تأثیر نوشتن چند برابر خواندن

یادداشت مطالبی که باید کامل به خاطر سپرده شوند، عامل بسیار مهمی در حفظ مطالب است. تحقیقات علمی به اثبات رسانده است که تأثیر نوشتن در حافظه چند برابر تأثیر خواندن است. تجربه‌های شخصی نیز این مطلب را تأیید می‌کنند. می‌توانید امتحان کنید؛ جزوه‌ای که طبق ساختار فهم خودتان از مطالب نگاشته‌اید را بهتر می‌توانید به خاطر بسپارید یا صدها سطرِ هم‌سان و هم‌شکل از یک کتاب را.

ترفند موشن‌گرافیک!

ترفندی که برای خود بنده برای حفظ مطالب بی‌ربط و حجیم برای امتحان بسیار کمک‌کننده بوده ترفندی است که نامش را موشن‌گرافیک گذاشته‌ام (شاید هم نام و اسم و رسمی در کتب برای خودش داشته باشد!).

  1. به این صورت که شما مواردی که باید حفظ شوید را در نظر می‌گیرد و واژه‌های زائد آن را می‌اندازید تا برای هر مورد چند واژهٔ کلیدی برایتان باقی بماند.
  2. حال کار شروع می‌شود؛ چشم‌هایتان را ببندید، شما باید یک داستان برای خودتان از بین این موارد بسازید! (اگر موشن‌گرافیک یا پویانمایی‌های شبیه به این سبک را دیده باشید، می‌توانید در ذهنتان از آن سبک‌ها استفاده کنید) هر چه قدر گرافیکی و دیداری‌تر و هر چه قدر خنده‌دارتر و مسخره‌تر بتوانید این داستان را بسازید برایتان ماندگارتر است.

در حقیقت شما از قوهٔ خیالتان بهره می‌گیرد تا چند کلیدواژه را به ترتیب و در کنار هم برای شما نگاه دارد، وقتی سرِ امتحان توانستید این کلیدواژه‌ها را بازیابی کنید ذهنتان از کانال همان کلیدواژه‌ها سریع به آن موارد با توضیحات و تفصیلاتش منتقل می‌شود و موارد را مفصّل می‌نویسد.

باید برای این کار از نهایت قوهٔ تخیلتان بهره بگیرید، کافیست یک داستانی بسازید که یادتان بماند در آن داستان چه اتفاقی افتاد، هر چه قدر این داستان خنده‌دارتر و منتاقض‌تر باشد بیشتر در خاطرتان می‌ماند.

پیشنهاد دیگری که دارم نیز استفاده از آیکون است، اگر طراح باشید و با آیکون‌ها سر و کار داشته باشید، ذهنتان دربارهٔ ارتباط دادن یک سری اَشکال به محتواها تقویت شده. می‌توانید برای هر مورد آیکونی در ذهنتان مجسم کنید و تغییرات بین این‌ها را مثل یک موشن‌گرافیک در بیاورید. دقیقاً مثل اینکه یک شرکت سفارش طراحی یک موشن‌گرافیک را به شما داده و شما پیش از ساخت تمام مراحل آن و کلید‌واژه‌هایی که باید پدیدار شوند را در ذهنتان مجسّم می‌کنید.

اگر این مطالب برایتان خنده‌دار آمد، بگذارید و بگذرید! اما بدانید این بنده با استفاده از همین یک ترفند، مطالب حجیم و موارد با تعداد بالا را برای امتحانات حافظه‌ای به سرعت و راحتی حفظ کرده‌ام.

در گذشته، آینده را ببین!

امیرالمؤمنین در خطبهٔ ۳۱ نهج‌البلاغه می‌فرمایند: «استدلّ علی ما لم یکن بما قد کان، فإنّ الأمور أشباهٌ»، آنچه در آینده رخ خواهد داد را به کمک آنچه در گذشته رخ داده است تشخیص بده، چراکه امور شبیه به هم هستند و تکرار می‌شوند.

یک عنصر کلیدی در امتحانات: «نمونه سؤال»! شما با بررسی چند سال نمونه‌سؤال یک امتحان می‌توان به روش و روند کلی سؤالات پی ببرید و یک پیش‌بینی احتمالی از سؤالات بعدی داشته باشید. مثلاً اگر در چند سال گذشته سال از چند قسمت مشخص بارها سؤال آمده یا چند سؤال بارها تکرار شده، به احتمال زیاد در امتحان پیش رو نیز همان‌ها خواهند آمد و بدین‌ترتیب شما می‌دانید که می‌توانید روی نمونه سؤال‌های گذشته خیلی حساب باز کنید و با خواندن و حل کردن آن‌ها نمرهٔ خود را تا حد خوبی تضمین کنید. یا اگر به عکس، دأب طراح‌ها این بود که هیچ سؤالی نسبت به سال‌های قبل تکراری نباشد، خب شما روی نمونه‌سؤال‌ها حساب نخواهید کرد و آن‌ها را حل نمی‌کنید.

در مورد امتحانات حوزهٔ علمیهٔ اصفهان -پیش از آنکه به خاطر کرونا، امتحانات مجازی و تستی شوند- تا شش هفت سالی که ما امتحان‌هایش را دیده‌ایم همه شبیه به سال‌های گذشته بودند، بلکه بیشتر از شش هفت سال. یعنی شما با خواندن و یادگیر پاسخ نمونه‌سؤال‌های چهار پنج سال گذشته شاید تا نصف نمرات را می‌توانستید کسب کنید.

در خصوص امتحانات لمعه در حوزه

در مورد تمامی کتاب‌هایی که در واقع شرح متن دیگری هستند، پیشنهاد می‌شود ابتدا همان متن مطالعه شود سپس به مطالعه شرح و جزئیات مطالب پرداخته شود.

اگر برای امتحانات لمعه به بالاترین نمره نیازی ندارید و می‌خواهید صرفاً پاس شود حداقل کاری که باید بکنید این است:

  • ابتدا متن خود لمعه را با یک ترجمه خیلی سریع مطالعه کنید. (مثلاً عناوین الاحکام که ترجمهٔ آسیدمحمدجواد ذهنی تهرانی از متن لمعه است مناسب است(1)در کتاب‌خوان همراه نور موجود است، یا هر ترجمهٔ دیگر)
  • بعد از آن هم کتاب فقه استدلالی از سیدمهدی دادمرزی را مطالعه کنید.

فقه استدلالی صرفاً ترجمهٔ «تحریر الروضة فی شرح اللمعة» نگاشتهٔ علیرضا امینی و سیدمحمدرضا آیتی است که در حقیقت گزینشی از شرح لمعه است. مخاطبان هدف این کتاب دانشجویان رشتهٔ حقوق و رشتهٔ الهیات و معارف اسلامی بوده‌اند. در این اثر ویژگی‌هایی وجود دارد که در پی می‌آید:

  • حذف بخش‌های بدون موضوع فقه مثل بماء و عبید و عتق و…
  • کوتاه کردن استدلال‌های طولانی
  • عنوان‌گذاری مباحث
  • اعراب‌گذاری فی‌الجمله
  • آوردن مواد قانونی مربوط به مباحث در پاورقی‌ها
  • آوردن اکثر عبارات شهید اول.

مباحث بدون موضوع و استدلال‌های طولانی را مرکز مدیریت اصفهان هم در کتاب درسی‌اش حذف کرده، و از این مباحث در امتحان نمی‌آید فلذا از این جهت مطالعهٔ این کتاب برای امتحانات این استان گزینهٔ خوبی است.

در صورتی که نمرهٔ بالاتری می‌خواهید، باید به جای کتاب فقه استدلالی در مرحلهٔ دوم، کتاب ترجمه و تبیین شرح لمعه آقای علی شیروانی یا ترجمهٔ نموداری شرح لمعه آقای حمید مسجدسرائی را مطالعه کنید.

دربارهٔ دو شرحی که ذکر شد، پیشنهاد می‌شود متن عربی و فارسی را با هم پیش نبرید، یعنی این طور عمل کنید که ابتدا ترجمهٔ فارسی را یک دور تا آخر بخوانید، سپس شروع به خواندن متن عربی از اول تا آخر کنید، به خاطر کلیاتی که از ترجمهٔ فارسی در ذهنتان مانده متن عربی را خیلی سریع‌تر می‌فهمید و جلو می‌روید، هر جا هم نیاز شد نگاهی به ترجمه می‌اندازید. اما اگر بخواهید متن عربی و فارسی را همزمان پیش ببرید و مرتب بین این دو متن جابه‌جا شوید، وقت زیادی را برای تطبیق این دو هدر خواهید داد.

پانویس‌ها

1) در کتاب‌خوان همراه نور موجود است

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *